از یک شهادت تا اعتراض تاریخی در زنجان+عکس
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ تاریخ انقلاب اسلامی در زنجان، تنها در اسناد و کتابها خلاصه نمیشود؛ بخشی از این تاریخ در خاطرات کسانی باقی مانده است که روزهای پرالتهاب سال ۱۳۵۷ را از نزدیک دیده و تجربه کردهاند.
بیشتر بخوانید
دومین دیدار در محضر احرار با موضوع نخستین اعتراض بانوان زنجانی در سال ۱۳۵۷ و با محوریت شهید احمد مرتضایی برگزار شد؛ برنامهای که در آن دکتر پرویز فتحاللهپور و معصومه اشتری به روایت بخشی از وقایع آن روزها پرداختند و در ادامه، مجموعه داستان دالدوش نیز معرفی شد.
از شهادت احمد مرتضایی تا اعتراض بانوان
پرویز فتحاللهپور، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه تاریخ و انقلاب اسلامی، با مرور وقایع سالهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی در زنجان، به نخستین اعتراضات مردم این شهر اشاره کرد و گفت: زنجان با وجود اینکه در آن زمان شهری کوچک و کمجمعیت بود، از نخستین شهرهایی بود که وارد جریان اعتراضات شد.
وی افزود: در پنجم شهریورماه سال ۱۳۵۷ یکی از مهمترین وقایع انقلاب در زنجان اتفاق افتاد و در جریان این اعتراضات، احمد مرتضایی، نوجوان ۱۶ ساله و دانشآموز دبیرستان امیرکبیر، هدف گلوله قرار گرفت.
استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه تاریخ و انقلاب اسلامی ادامه داد: احمد مرتضایی ابتدا به بیمارستان شفیعیه منتقل شد و به دلیل وخامت وضعیتش به تهران انتقال یافت، اما تلاش پزشکان نتیجه نداد و سرانجام در هفتم شهریورماه سال ۱۳۵۷ به شهادت رسید.
وی افزود: احمد مرتضایی نخستین شهید تظاهرات انقلاب در زنجان بود و برای اینکه خبر شهادت او بازتاب گستردهای پیدا نکند، پیکرش شبانه به گلستان بالا منتقل و دفن شد.
فتحاللهپور گفت: در نهم شهریورماه سال ۱۳۵۷، مراسم شب هفت شهید احمد مرتضایی در مسجد حجتالاسلام برگزار شد و پس از پایان مراسم، حدود ۴۰ تا ۵۰ نفر از بانوان به صورت هماهنگ از مسجد خارج شدند و وارد خیابان شدند.
وی افزود: این حرکت از قبل برنامهریزی شده بود و عکس شهید، بنرها و پلاکاردهایی که قرار بود در اعتراض استفاده شود، از قبل آماده شده بود.
استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه تاریخ و انقلاب اسلامی ادامه داد: مسیر حرکت بانوان از چهارراه امیرکبیر به سمت خیابان پهلوی و سپس بلوار شاهنشاهی بود و بانوان در ادامه مسیر دوباره به سمت مسجد حجتالاسلام بازگشتند.
وی افزود: این حرکت از نظر تاریخی قابل توجه بود؛ چراکه تا آن زمان، اینکه گروهی از بانوان به صورت مستقل و بدون حضور مردان وارد خیابان شوند و اعتراض کنند، اتفاقی معمول نبود.
فتحاللهپور گفت: تعدادی از آقایان به صورت نامحسوس در پیادهروها حضور داشتند تا اگر اتفاقی افتاد، از بانوان حمایت کنند، اما وارد جمعیت نشدند.
وی افزود: نیروهای شهربانی در آن روز تنها نظارهگر بودند و درگیری خاصی اتفاق نیفتاد.
استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه تاریخ و انقلاب اسلامی ادامه داد: یکی از نکات مهم این اعتراض این است که بانوان شعار نمیدادند؛ آنها به صورت آرام حرکت کردند و در پیشاپیش جمعیت، تصویر شهید احمد مرتضایی و پلاکاردهایی حمل میشد.
وی افزود: درباره اینکه دقیقاً چه کسی یا چه گروهی این حرکت را برنامهریزی کرده بود، نمیتوان با قطعیت صحبت کرد؛ چراکه اسناد مکتوب کافی در اختیار نداریم و بخش زیادی از اطلاعات بر اساس روایتهای شفاهی است.
فتحاللهپور تأکید کرد: من به عنوان یک مورخ ترجیح میدهم در جایی که سند قطعی نداریم، ادعایی مطرح نکنم.
شعار ما سکوت ما بود
معصومه اشتری، یکی از بانوان شرکتکننده در نخستین حرکت اعتراضی بانوان زنجان، در ادامه این دیدار با اشاره به زمینههای شکلگیری اعتراض بانوان اظهار کرد: جوشش خون پاک این شهدا بود که زمینه شکلگیری چنین حرکتهایی را فراهم کرد.
وی افزود: وقتی درباره حضور بانوان زنجانی در عرصههای مختلف انقلاب صحبت میکنیم، معتقدم باید به دو تاریخ مهم توجه کنیم؛ نهم شهریور و یازدهم شهریور. بانوان زنجانی در این دو روز فقط حضور پیدا نکردند، بلکه ظهور و نقشآفرینی کردند.
یکی از بانوان شرکتکننده در نخستین حرکت اعتراضی بانوان زنجان ادامه داد: اولین حرکت اعتراضی به شهادت احمد مرتضوی حدود ۳۰ نفر بود و شعار ما «سکوت ما» بود.
وی افزود: دومین حرکت در ۱۱ شهریورماه بود که حدود ۳۰ تا ۵۰ نفر حضور داشتند و جمعیت افزایش یافت و این حرکت در چهارراه امیرکبیر به اوج خود رسید.
اشتری با اشاره به روایتهای شفاهی بانوان حاضر در این وقایع گفت: نکتهای که تقریباً در روایت همه افرادی که با آنها صحبت کردم مشترک بود، این جمله بود: «شعار ما سکوت ما بود.»
وی مسجد حجتالاسلام را نقطه آغاز حرکت دانست و گفت: جلسهای قرآنی نیز در منزل شهید برگزار شده بود و پس از آن بانوان به مسجد آمدند و حرکت از همانجا آغاز شد.
یکی از بانوان شرکتکننده در نخستین حرکت اعتراضی بانوان زنجان همچنین بخشی از خاطرات شخصی خود از آن دوران را روایت کرد؛ خاطراتی که به دوران نوجوانی او بازمیگردد و نشان میدهد فضای اجتماعی آن روزها چگونه حتی نوجوانان را نیز با وقایع انقلاب همراه کرده بود.
وی در پایان بر ضرورت ثبت این واقعه تاریخی تأکید کرد و گفت: سالهاست درباره ثبت این حرکت تاریخی صحبت میشود و تلاشهایی نیز برای ایجاد یادمان و معرفی آن صورت گرفته است.
اشتری از پژوهشگران، نویسندگان و هنرمندان خواست برای ثبت این بخش از تاریخ زنجان تلاش کنند تا این واقعه در گذر زمان به فراموشی سپرده نشود.
دالدوش روایت داستانی تاریخ انقلاب زنجان
در بخش پایانی این برنامه، معصومه دینمحمدی، گردآورنده مجموعه داستان دالدوش درباره چگونگی شکلگیری این اثر توضیح داد.
وی اظهار کرد: جمعآوری و نگارش این مجموعه از گروههای داستانی حوزه هنری آغاز شد؛ گروههایی که در آن زمان هر دو هفته یکبار دور هم جمع میشدند و به نقد داستانها و نگارش آثار خود میپرداختند.
دینمحمدی افزود: برگزاری جشنواره گوهر زن در تراز انقلاب اسلامی» و موفقیت آثار زنجان در این جشنواره، ایدهای برای جمعآوری مجموعهای از داستانها درباره تاریخ انقلاب در زنجان ایجاد کرد.
وی ادامه داد: آغاز جمعآوری این مجموعه تقریباً به صورت اتفاقی، همزمان با جایزه ادبی امیرحسین فردی حوزه هنری شد. پس از جمعآوری آثار، گفتوگو با دوستان نویسنده و چند مرحله رفتوبرگشت آثار، کار کارشناسی به استاد سلمان کریمی سپرده شد.
دینمحمدی گفت: آثار بر اساس نظرات استاد کریمی اصلاح شد و ایشان یکی از داستانهای مجموعه با عنوان مرگ ازلی را نیز نوشتند؛ داستان کوتاهی که به صورت مشخص درباره تظاهرات مردم زنجان در دوران انقلاب است.
وی افزود: این اثر نیز برای کارشناسی ارسال شد و به لطف خدا، مجموعه در همان دوره نخست موفق به دریافت مجوز چاپ شد.
گردآورنده دالدوش با تأکید بر اینکه هدف این مجموعه تنها روایت وقایع سال ۱۳۵۷ نیست، گفت: «ما در این مجموعه صرفاً به دنبال روایت انسانهایی که در برهه سال ۱۳۵۷ حضور داشتند نبودیم؛ بلکه هدف ما پرداختن به انسانسازی و روند شکلگیری انسان انقلابی است.
وی ادامه داد: به همین دلیل، وقایعی که به انقلاب اسلامی منجر شد و همچنین اتفاقاتی که پس از انقلاب زمینهساز حوادث بعدی، از جمله جنگ شد، مورد توجه قرار گرفته است.
دینمحمدی خاطرنشان کرد: در این مجموعه از وقایعی مانند اصلاحات ارضی، تظاهرات و مبارزات مردم در دوران انقلاب و مجاهدتها و نقش زنان، بهویژه در دوران انقلاب، داستانهایی روایت شده است.
وی افزود: حتی به وقایعی مانند قحطی پس از جنگ جهانی دوم نیز پرداختهایم؛ قحطیای که در پی اشغال ایران در دوران پهلوی شکل گرفت و موجب مرگ تعداد بسیار زیادی از ایرانیان شد.
دینمحمدی در پایان ابراز امیدواری کرد دالدوش»بتواند بخشی از این تاریخ را به زبان داستان برای مخاطبان امروز و نسلهای آینده روایت کند.
در پایان این دیدار، آنچه از روایت فتحاللهپور، اشتری و گردآورنده «دالدوش» کنار هم قرار گرفت، تصویری از یک بخش کمتر روایتشده تاریخ زنجان بود؛ تاریخی که از شهادت احمد مرتضایی آغاز شد، با اعتراض خاموش بانوان ادامه یافت و امروز تلاش میشود در قالب روایت، پژوهش و ادبیات برای نسلهای آینده ماندگار شود.
انتهای خبر/