آینده فرهنگ در گرو تعامل هوشمندانه با فناوری است

صفی‌اله ملکی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موج‌رسا»؛  گفت: در جهان امروز همواره این پرسش در اذهان عمومی، به‌ویژه میان روشنفکران، مطرح است که آیا فناوری و تکنولوژی بر فرهنگ تأثیر می‌گذارند یا فرهنگ بر ابزارهای دیجیتال تأثیرگذار است؛ موضوعی که بررسی رابطه میان این دو را ضروری می‌سازد.

بیشتر بخوانید

• حفظ هویت فرهنگی ابهر، آینده نسل‌ها را می‌سازد
• ماندگاری فرهنگ بومی ابهر در گرو مشارکت جوانان
• هویت فرهنگی ابهر، میراثی که نباید فراموش شود

وی با بیان اینکه برای پاسخ به این پرسش ابتدا باید فرهنگ و فناوری را به‌صورت جداگانه تعریف و سپس رابطه میان آن‌ها را تحلیل کرد، افزود: فرهنگ از دیدگاه تایلور در سال ۱۸۷۱، مجموعه پیچیده‌ای از آداب‌ورسوم، عقاید، ارزش‌ها، هنجارها و هنرهای مادی و معنوی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.

دکتری جامعه‌شناسی خاطرنشان کرد: فرهنگ دارای دو عنصر اصلی است؛ عنصر معنوی که شامل باورها و اعتقادات می‌شود و عنصر مادی که تمام مظاهر ملموس فرهنگی را در بر می‌گیرد. در مقابل، فناوری به ابزارها و امکانات دیجیتالی و الکترونیکی گفته می‌شود که در حوزه‌های مختلف فرهنگی، اقتصادی، علمی و اجتماعی نقش‌آفرینی می‌کنند.

ملکی با اشاره به نقش فناوری در تحولات فرهنگی جامعه اظهار کرد: ابزارهای الکترونیکی و ارتباطی از عوامل مهم تحول فرهنگ هستند که با تغییر نگرش‌ها و باورها، تسهیل و تسریع فرایند یادگیری و همچنین تغییر سبک زندگی و نظام تعلیم و تربیت، بر ساختارهای اجتماعی تأثیر می‌گذارند.

وی با تأکید بر جایگاه هوش مصنوعی در تحولات نوین افزود: هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از فناوری‌های جدید، زمینه‌ساز همگرایی جهانی در حوزه فرهنگ است؛ هرچند در کنار فرصت‌های ایجادشده، می‌تواند چالش‌هایی برای فرهنگ‌های بومی و محلی نیز به همراه داشته باشد. این فناوری با عبور از مرزهای جغرافیایی، زمینه ارتباطات گسترده‌تر و همبستگی اجتماعی را فراهم می‌کند.

این دکتری جامعه‌شناسی ادامه داد: تکنولوژی در فرایند یادگیری، تحول فرهنگی و توسعه اقتصادی نقش مهمی دارد و حتی یکی از عوامل مؤثر در جهانی‌شدن فرهنگ به شمار می‌رود.

ملکی با بیان اینکه فرهنگ نیز متناسب با نیازها، نگرش‌ها، سنت‌ها و باورهای هر جامعه در مسیر حفظ اصول و ارزش‌های خود حرکت می‌کند، تصریح کرد: با وجود تلاش جوامع برای صیانت از هویت فرهنگی، نمی‌توان مانع ظهور و گسترش فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی و جریان فراگیر اطلاعات در جهان شد؛ بنابراین تعامل فناوری و فرهنگ امری اجتناب‌ناپذیر است.

وی با اشاره به ضرورت مدیریت این تعامل متذکر شد: گسترش فضای مجازی و تغییر سبک زندگی فردی و اجتماعی به بخشی از واقعیت جامعه جهانی تبدیل شده است. بنابراین به‌جای تقابل فرهنگ با فناوری‌های نوین، باید با بهره‌گیری از متخصصان مجرب، آموزش عمومی به‌ویژه برای کاربران جوان و فراهم‌کردن زیرساخت‌های لازم، زمینه تحول فرهنگی و توسعه پایدار اقتصادی را فراهم کرد. همچنین حاکمیت با مشارکت مردم می‌تواند برای پیشگیری از تعارض‌ها و چالش‌های آینده، بسترهای مناسب اجتماعی را ایجاد کند.