نقابِ حقوق بشر؛ چهرهی واقعیِ سیاستِ آمریکا
فریدالدین حبیبیان در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ با بیان اینکه حقوق بشر، در فلسفه سیاسی معاصر، یکی از والاترین دستاوردهای تمدن بشری به شمار میرود؛ گفت: مفهومی که قرار بود مرزهای جغرافیا، نژاد، مذهب و قدرت را درنوردد و از کرامت ذاتی انسان پاسداری کند.
بیشتر بخوانید
وی افزود: اما تجربه دهههای اخیر نشان داده است که میان «حقوق بشر آرمانی» و «حقوق بشر اجرایی» فاصلهای عمیق وجود دارد؛ فاصلهای که هرگاه منافع قدرتهای بزرگ در میان باشد، بیش از پیش خود را آشکار میسازد.
حبیبیان تصریح کرد: نامگذاری «روز افشای حقوق بشر آمریکایی» را میتوان تلاشی برای جلب توجه افکار عمومی به همین شکاف دانست؛ شکافی که از نگاه بسیاری از منتقدان، موجب شده است اجرای اصول حقوق بشر و حقوق بینالملل در مواردی با معیارهای متفاوت دنبال شود.
وی ادامه داد: هنگامی که واکنش جامعه جهانی به رخدادهای مشابه، بسته به هویت بازیگران یا موقعیت ژئوپلیتیکی آنان متفاوت به نظر میرسد، این پرسشها بهطور طبیعی شکل میگیرد که آیا عدالت بینالمللی از معیار واحدی پیروی میکند؟ آیا حقوق بشر اصطلاح و ابزاری برای رسیدن به منافع کلان و بلند مدت سیاسی است؟
پژوهشگر حوزه امنیت بینالملل و آیندهپژوهی با بیان اینکه در ادبیات روابط بینالملل، این مسئله سابقهای دیرینه دارد، عنوان کرد: نظریهپردازان واقعگرا، از جمله هانس مورگنتا و کنت والتز، بر این باورند که دولتها در محیطی آنارشیک، بیش از هر چیز بر اساس منافع و امنیت خود عمل میکنند.
وی گفت: در مقابل، نظریههای نهادگرا و جامعه بینالمللی بر این نکته تأکید دارند که بقای نظم جهانی در گرو احترام عملی به قواعد مشترک است.
حبیبیان خاطرنشان کرد: حاصل جمع این دو نگاه، یک واقعیت مهم را آشکار میسازد، هرگاه قدرت بر قانون غلبه کند، نخستین قربانی، اعتماد ملتها به عدالت خواهد بود.
وی با تاکید بر اینکه برای ملت ایران، این بحث صرفاً یک موضوع نظری نیست، بلکه با حافظه تاریخی جامعه گره خورده است، یادآور شد: سرنگونی پرواز ۶۵۵ ایرانایر و جان باختن ۲۹۰ انسان بیگناه و دادن لوح افتخار به فرمانده ناو وینسنس، همچنان یکی از تلخترین رخدادهای تاریخ معاصر کشور محسوب میشود.
پژوهشگر حوزه امنیت بینالملل و آیندهپژوهی، تصریح کرد: افزون بر آن، آثار انسانی تحریمهای گسترده و پیامدهای ناشی از منازعات منطقهای با نامگذاری در راستای جهتدهی افکار عمومی جهانی برای رسیدن به همان منافعی که ذکر شد، همواره این پرسشها را مطرح کرده است که آیا همه قربانیان، صرفنظر از ملیت و جایگاه سیاسی دولت متبوعشان، از حمایت یکسان نظام حقوق بینالملل برخوردارند؟ یا جان انسانها نیز گزینشی باید حفظ شوند؟
وی ابراز کرد: هر آنکس که متفاوت از این سیستم لیبرال غالب پس از جنگ دوم جهانی بیاندیشد، حقوق بشر را خدشهدار میکند؟ اضافه کرد: اصلا تعریف حقوق بشر چیست؟ چطور میشود در جهانی که هر چیز ساختگی مانند همجنسگرایی را قانون کرد، ولی اگر بخواهی بر اخلاق و موازین صحیح انسانی تمرکز کنید دشمن حقوق بشر خواهی بود؟
حبیبیان با اشاره به اینکه تحولات سالهای اخیر نیز بار دیگر اهمیت حقوق بینالملل بشردوستانه را یادآور شده است، اظهار داشت: گزارشهای منتشرشده از تلفات غیرنظامیان، آسیب دیدن مراکز آموزشی و درمانی و رنج گسترده جمعیتهای غیرنظامی، ترور هدفمند مرجع عالی دینی یک امت نشان میدهد که اصول بنیادینی همچون تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، اخلاق و سیاست، تناسب در بهکارگیری زور و حمایت از غیرنظامیان، همچنان نیازمند پاسداری جدی و اجرای بیطرفانه هستند.
وی خاطرنشان کرد: اگر این اصول، تنها در برخی پروندهها مورد استناد قرار گیرند و در موارد دیگر با واکنشهای متفاوت مواجه شوند، اعتبار خودِ نظام حقوق بینالملل نیز با چالش روبهرو خواهد شد.
پژوهشگر حوزه امنیت بینالملل و آیندهپژوهی با اشاره به اینکه از منظر روابط بینالملل، یکی از مهمترین سرمایههای هر نظم جهانی، «مشروعیت» است، عنوان کرد: مشروعیت زمانی شکل میگیرد که قواعد برای همگان یکسان اجرا شوند و هیچ قدرتی خود را فراتر از قانون نبیند، در غیر این صورت، آنچه تضعیف میشود، صرفاً اعتبار یک سازمان یا یک دولت نیست؛ بلکه اعتماد ملتها به امکان تحقق عدالت در عرصه بینالمللی است.
وی ادامه داد: از این منظر، «روز افشای حقوق بشر آمریکایی» را میتوان دعوتی برای بازاندیشی در نسبت میان قدرت، اخلاق و حقوق دانست؛ دعوتی برای آنکه حقوق بشر، بار دیگر به جایگاه حقیقی خود بازگردد و از تبدیل شدن به ابزاری در رقابتهای سیاسی و ژئوپلیتیکی مصون بماند.
حبیبیان عنوان کرد: اعتبار حقوق بشر، نه در فراوانی شعارها، بلکه در اجرای بیطرفانه، منصفانه و بدون تبعیض آن سنجیده میشود.
وی با تاکید بر اینکه جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به بازسازی اعتماد نیاز دارد؛ افزود: اعتمادی که تنها از مسیر اجرای یکسان قواعد حقوق بینالملل، پاسخگویی همه بازیگران بدون استثنا و احترام به کرامت ذاتی انسان به دست خواهد آمد.
پژوهشگر حوزه امنیت بینالملل و آیندهپژوهی یادآور شد: اگر قرار است حقوق بشر، زبان مشترک وجدان بشری باشد، باید برای همه انسانها و در همه جغرافیاها، یک معنا و یک ارزش داشته باشد؛ در غیر این صورت، فاصله میان آرمان و واقعیت، همچنان بزرگترین چالش نظم بینالمللی باقی خواهد ماند.
انتهای خبر/