خانوادهها مراقب نسل نوجوان در برابر دخانیات باشند
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ دخانیات دیگر یک تهدید خاموش برای میانسالان نیست؛ این پدیده با دگردیسی هشداردهنده، حریم نوجوانان و زنان تحصیلکرده را هدف گرفته است.
بیشتر بخوانید
از یک سو، سن اعتیاد به ۱۲ سالگی کاهش یافته و ۱۳ درصد کودکان، سیگار را پیش از ۱۰ سالگی تجربه کردهاند و از سوی دیگر، گرایش چشمگیر زنان به ویژه قشر تحصیلکرده، تحت تأثیر القائات رسانهای و انگارههای ساختگی مدرنیته، خطر دوچندانی را متوجه سلامت باروری و روانی جامعه زنان ساخته است.
ترکیب سمی ۷ هزار ماده خطرناک و ۷۰ ماده سرطانزا، با تخریب سلولی، جهشهای ژنتیکی و اختلال در متابولیسم، زمینهساز اپیدمی خاموش بیماریهای غیرواگیر شده و سازمان ملل، دخانیات را چهارمین بحران جهان پس از سلاحهای هستهای، رشد جمعیت و آلودگی هوا معرفی کرده است. کارشناسان تأکید دارند که بیعملی در برابر این موج خزنده، هزینههای جبرانناپذیری بر پیکره سلامت، خانواده و سرمایههای انسانی کشور تحمیل خواهد کرد.
دخانیات جهشزای سرطان و ناباروری
فاطمه نقدلو، مسئول واحد جوانی جمعیت و سلامت خانواده شبکه بهداشت ابهر در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: دود حاصل از فرآوردههای دخانی نهتنها یک آلاینده ساده، بلکه ترکیبی پیچیده از حداقل ۱۰۰ ماده شیمیایی زیانآور است که هر یک بهتنهایی تهدیدی جدی برای هموستاز بدن محسوب میشوند.
وی با بیان اینکه این سموم با نفوذ به عمیقترین بافتهای زیستی، زمینهساز طیف وسیعی از بیماریهای غیرواگیر هستند که امروزه به عنوان اپیدمی خاموش قرن شناخته میشوند، افزود: فراتر از آسیبهای شناختهشده ریوی، شواهد علمی حاکی از آن است که این مواد با تخریب سلولی و ایجاد جهشهای ژنتیکی، خطر ابتلا به نئوپلاسمهای بدخیم در دستگاه گوارش، اپیدرم، دهانه رحم و بافت پستان را به شکل تصاعدی افزایش میدهند.
مسئول واحد جوانی جمعیت و سلامت خانواده شبکه بهداشت ابهر با تأکيد بر اینکه از منظر پاتوفیزیولوژی، اثرات مخرب این ترکیبات محدود به انکولوژی نمیشود، تصریح کرد: اختلال در متابولیسم گلوکز منجر به مقاومت انسولینی، تخریب اندوتلیوم عروقی و تسریع فرآیند آترواسکلروز میشود که خود پیشدرآمدی بر سکتههای قلبی - مغزی و فشارخون مقاوم است.
وی با توضیح اینکه در زنان، این سموم با تداخل در محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- تخمدان، نظم چرخههای قاعدگی را برهم زده و باروری را به مخاطره میاندازند، متذکر شد: همچنین پوسیدگیهای گسترده و بیماریهای پریودنتال، ناشی از این بلای خانمانسوز است.
نقدلو خاطرنشان کرد: با تغییر الگوی زندگی و غلبه بیماریهای غیرواگیر بر بیماریهای واگیر، دخانیات به عنوان مهمترین عامل خطر قابل پیشگیری، نظام سلامت را با بحرانی بیسابقه مواجه ساخته است.
وی اظهار کرد: درک این واقعیت که هر نخ سیگار، سکوی پرتابی برای صدها واکنش التهابی در بدن است، ضرورت بازنگری جدی در استراتژیهای پیشگیری و غربالگری را بیش از پیش آشکار میسازد. بیعملی در برابر این همهگیری خاموش، هزینههای جبرانناپذیری بر پیکره سلامت جامعه تحمیل خواهد کرد.
زنان تحصیلکرده در تیررس دخانیات
حجتالاسلام مهدی جعفری در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: مطالعات همهگیرشناختی نشاندهنده یک دگردیسی هشداردهنده در الگوی مصرف مواد دخانی است که معادلات سنی و جنسیتی سنتی را برهم زده است.
وی افزود: اگر تا پیش از این، مصرف سیگار عمدتاً در میان گروههای میانسال و سالمند دیده میشد، امروزه شاهد هجوم ویرانگر این پدیده به حریم امن نوجوانان و جوانان هستیم.
کارشناس مسائل خانواده بیان کرد: این تغییر نسلی، که با سرعتی نگرانکننده در حال وقوع است، نهتنها سرمایههای انسانی آیندهساز کشور را هدف قرار میدهد، بلکه نشان از نفوذ عمیق شبکههای اجتماعی و همسالان در شکلگیری رفتارهای پرخطر دارد.
وی با تأکيد بر اینکه نکته تأملبرانگیزتر، افزایش چشمگیر گرایش زنان، به ویژه قشر تحصیلکرده، به مصرف این مواد است، تصریح کرد: این پدیده که تا حدی تحتتأثیر القائات رسانهای و انگارههای ساختگی آزادی و مدرنیته رخ میدهد، خطر دوچندانی را متوجه سلامت باروری و روانی جامعه زنان میسازد.
جعفری تأکيد کرد: تغییر کانون تهدید از گروههای آسیبپذیر سنتی به زنان جوان و تحصیلکرده، ضرورت طراحی پیامهای پیشگیرانه مبتنی بر جنسیت و سطح سواد را اجتنابناپذیر میکند.
وی با توضیح اینکه این وارونگی نسلی، که در منطقه خاورمیانه نیز روندی افزایشی یافته، تبدیل به یک معضل جدی فراملیتی شده است، متذکر شد: در پس این آمار سرد، خانوادهها هستند که خط مقدم دفاع محسوب میشوند؛ چرا که بسیاری از نخستین تجربههای مصرف، در خلأ نظارت مؤثر و یا تحت تأثیر دوستان ناباب و محتوای اغواگر مجازی شکل میگیرد. برای مقابله با این موج خزنده، جامعه نیازمند بازتعریف مرزهای نظارت اجتماعی و تقویت سرمایههای روانی در خانوادههاست تا نوجوانان در برابر این طوفان آلودگی، مصونیت لازم را کسب کنند.
سن اعتیاد به سیگار به ۱۲ سال رسید
صفیاله ملکی، دکتری جامعهشناسی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: یکی از مهمترین سرمایههای اقتصادی و اجتماعی هر کشور، نیروی انسانی است. برای بهرهمندی از توانمندیهای فکری، علمی و مهارتی این سرمایه، نیاز به سیاستگذاری و برنامهریزی با رویکرد حمایتی داریم.
وی با بیان اینکه نوجوانان و جوانان هر جامعه به عنوان آیندهسازان و کارآفرینان، نقش مهمی در توسعه پایدار اقتصادی و رشد و بالندگی فرهنگی جامعه دارند، افزود: آنان نیروهای بالقوهای هستند که برای شکوفایی استعدادها، نیازمند اصلاح زیرساختها و بهبود رفتارها به تناسب شرایط مکانی، زمانی و فرهنگی هستند.
دکتری جامعهشناسی خاطرنشان کرد: آموزههای دینی تأکید زیادی بر نقش خانوادهها در نظارت و تربیت فرزندان صالح، به ویژه در سنین نوجوانی (۷ تا ۱۴ سالگی) دارند تا نسلهای نواندیش برای کشور عزیزمان جمهوری اسلامی ایران پرورش یابند. اما، معضل اعتیاد به محصولات دخانی (سیگار و قلیان) در میان نوجوانان و جوانان رو به افزایش است. زنگ خطر برای خانوادهها و مسئولان کشوری و لشکری به صدا درآمده و باید چارهاندیشی شود.
وی با بیان اينکه سن اعتیاد در ایران به ۱۵ سالگی کاهش یافته است، تصریح کرد: بر اساس تحقیقات، مصرف پنج نخ سیگار در روز به مدت چهار هفته باعث اعتیاد میشود.
ملکی متذکر شد: نرخ اعتیاد در بین دانشآموزان ایرانی ۲ تا ۳ درصد است که نسبت به سایر کشورها (۱۷ تا ۲۰ درصد) وضعیت بهتری دارد، اما روند روبه افزایش آن در سالهای اخیر نگرانکننده است.
وی با توضیح اينکه ۱۳ درصد کودکان مصرف سیگار را قبل از ۱۰ سالگی تجربه میکنند، تصریح کرد: محققان اعلام کردهاند: ۹۰ درصد افرادی که به محصولات دخانی اعتیاد دارند، قبل از ۱۸ سالگی شروع کردهاند. همچنین بیش از ۹۵ درصد معتادان به مواد مخدر، قبلاً تجربه سیگار کشیدن داشتهاند.
دکتری جامعهشناسی یادآور شد: سازمان ملل متحد، اعتیاد به دخانیات را چهارمین بحران جهان پس از سلاحهای هستهای، رشد جمعیت و آلودگی هوا معرفی کرده است. بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، ۳۰ درصد بیماران قلبیعروقی و تنفسی بر اثر استعمال دخانیات جان خود را از دست میدهند.
وی با اشاره به اینکه توتون همراه با کاغذ، فیلتر و برخی افزودنیها منجر به تولید ۷ هزار ماده سمی و ۷۰ ماده سرطانزا میشود، اظهار کرد: مواد سمی موجود در سیگار و قلیان شامل: نیکوتین: عامل سکتههای قلبی، آرسنیک و آمونیاک: آسیب جدی به کلیهها و کبد است و جالب آنکه ۹۰ درصد نیکوتین در لباس، پوست، دیوار، مبل، فرش و وسایل خانه میچسبد و باقی میماند.
ملکی عنوان کرد: علاوه بر آسیبهای جسمی، از آنجا که نوجوان در سنین بلوغ دارای روحیه عاطفی و هیجانی است، مصرف دخانیات میتواند معضلات روانی - اجتماعی از جمله از دست دادن عزت نفس، ناامیدی و افسردگی، انزواطلبی بدخلقی، خشونت و پرخاشگری که در نهایت مشکلات جدی برای جامعه ایجاد خواهد کرد.
وی به مهمترین علل و عوامل افزایش مصرف دخانیات در نوجوانان و جوانان اشاره کرد و افزود: الگوبرداری منفی از شبکههای مجازی (هنرپیشهها و سلبریتیها)، القاء باورهای غلط مبنی بر اینکه سیگار باعث رفع عصبانیت، استرس، اضطراب و ناامیدی میشود، دسترسی آسان و قیمت پایین انواع محصولات دخانی، الگوی نامناسب خانواده (والدین سیگاری)، فشار دوستان و همسالان و تفریحات ناسالم و تغییرات جسمی و روانی در سن بلوغ از جمله این موارد است.
دکتری جامعهشناسی به عوامل بازدارنده این موضوع اشاره کرد و یادآور شد: حمایتهای عاطفی و مادی والدین، ارتقاء عزت نفس با آموزش مهارت «نه گفتن» در برابر پیشنهادات منفی، کنترل و نظارت بر دوستان و همسالان در سنین نوجوانی، غنیسازی اوقات فراغت با ورزش، تفریحات سالم و شرکت در کلاسهای آموزشی و مهارتی و تقویت بنیههای اعتقادی و معنوی با حضور در اماکن مذهبی و برنامههای فرهنگی میتواند بسیار مؤثر باشد.
اعتیاد به دخانیات دیگر یک آسیب حاشیهای نیست، بلکه بحرانی راهبردی است که نسل آیندهساز کشور را هدف قرار داده و معادلات سنی و جنسیتی سنتی را برهم زده است. تغییر الگوی مصرف به سمت نوجوانان و زنان جوان، کاهش سن اعتیاد و نقش پررنگ شبکههای مجازی، سلبریتیها و فشار همسالان در شکلگیری این رفتار پرخطر، ضرورت بازتعریف سیاستهای پیشگیرانه را اجتنابناپذیر ساخته است.
در این میان، خانوادهها به عنوان خط مقدم دفاع، نیازمند تقویت سرمایههای روانی، نظارت مؤثر و آموزش مهارت «نه گفتن» به فرزندان هستند؛ چرا که ۹۰ درصد معتادان، اولین تجربه مصرف را پیش از ۱۸ سالگی و اغلب در خلأ نظارت والدین داشتهاند. همچنین مسئولان باید با طراحی پیامهای مبتنی بر جنسیت و سطح سواد، کنترل قیمت و دسترسی، غنیسازی اوقات فراغت و تقویت بنیههای اعتقادی و معنوی، از تبدیل شدن این زنگ خطر به یک فاجعه ملی جلوگیری کنند.
انتهای خبر/