کریدور طلایی ایران در قلب اوراسیا
به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ اوراسیا به عنوان ابرقارهای با تمرکز عظیم جمعیت (۸۵ درصد جهان)، منابع استراتژیک (عمده ذخایر انرژی و مواد معدنی)، بزرگترین بلوک مصرفی جهان، ساختار قدرت چندقطبی (با محوریت چین، روسیه و قدرتهای متوسط) و پیشتازی در انقلاب فناوری، ظرفیتی بینظیر برای توسعه و همکاریهای بینالمللی دارد. در این میان، ایران با موقعیت ژئواستراتژیک بیهمتای خود در قلب اوراسیا، به عنوان پل ارتباطی و امنیتی حیاتی عمل میکند.
بیشتر بخوانید
تمرکز جمعیت و منابع استراتژیک در اوراسیا
علی منصوری در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: در بررسی نقش اوراسیا در توسعه و همکاریهای بینالمللی، باید به پنج رکن اساسی توجه کرد؛ جمعیت، منابع، بازار، قدرت و فناوری. تضعیف هر یک از این اضلاع، چالشهای بزرگی برای توسعه متوازن این قاره ایجاد خواهد کرد.
وی در توضیح سرمایه انسانی اوراسیا افزود: نکته حائز اهمیت، تمرکز حدود ۸۵ درصد از جمعیت جهان، معادل بیش از ۶/۲ میلیارد نفر، در این ابرقاره است. این حجم عظیم نیروی کار و مصرفکننده، زیربنای غیرقابل انکار هر برنامه توسعه اقتصادی است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه زنجان در بخش مربوط به منابع طبیعی تأکید کرد: برتری اوراسیا در منابع استراتژیک انکارناپذیر است. بر پایه دادههای مراجع معتبر بینالمللی، این قاره میزبان غالب ذخایر نفت، گاز و زغال سنگ جهان است. همچنین سهم آن از فلزات اساسی مانند مس و آهن بین ۵۰ تا ۶۰ درصد و از برخی مواد حیاتی مانند فلزات کمیاب حتی بیشتر است. این برتری در منابع کشاورزی، آبی و جنگلی نیز تکرار میشود.
وی درباره وسعت بازار مصرف اوراسیا اظهار داشت: از دیدگاه اقتصادی، اوراسیا بزرگترین بلوک مصرفی کره زمین محسوب میشود. این منطقه بیش از ۶۵ درصد از تولید ناخالص جهانی را در اختیار دارد و سهم آن از مصرف نهایی جهان بین ۶۰ تا ۷۰ درصد برآورد میشود. این بازار از ترکیب منحصر به فردی از اقتصادهای بالغ اروپایی، بازارهای پویا و پرجمعیت آسیایی و بازارهای متمایز خاورمیانهای تشکیل شده است.
منصوری در تحلیل ساختار قدرت در اوراسیا گفت: صحنه نظامی - امنیتی اوراسیا چندقطبی و پیچیده است. از یکسو روسیه با برخورداری از بزرگترین زرادخانه هستهای و سیستمهای دفاعی پیشرفته و از سوی دیگر چین با بزرگترین ارتش دائمی جهان و تمرکز بر فناوریهای جنگ نوین، نقشآفرینی میکنند. در کنار این دو، قدرتهای متوسطی مانند هند، ایران، ترکیه و پاکستان هر کدام با توانمندیهای بازدارنده خود، بر معادلات امنیتی منطقه تأثیر مستقیم میگذارند.
وی درباره نقش فناوری تصریح کرد: اوراسیا امروز قلب تپنده انقلاب فناورانه جهان است. پیشتازی چین در هوش مصنوعی و ارتباطات، تعالی اروپا در تحقیقات بنیادی و فناوریهای پایدار و نقشآفرینی فزاینده قدرتهایی مانند هند و کره جنوبی در حوزههای تخصصی خود، این قاره را به تعیینکنندهترین نقش در ترسیم آینده تمدن بشری تبدیل کرده است. همگرایی این پنج رکن، ظرفیتی بینظیر برای رشد و همکاریهای فرامنطقهای در اوراسیا ایجاد کرده است.
نقشآفرینی ایران در معماری اوراسیا
مریم رحمانی در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: ایران با موقعیت جغرافیایی بیهمتای خود در تقاطع خاورمیانه، قفقاز، آسیای مرکزی و جنوب آسیا، همواره یک بازیگر ژئواستراتژیک کلیدی بوده است.
وی افزود: این موقعیت، همراه با منابع انرژی فراوان و قرارگیری در مسیرهای اصلی ترانزیتی، ایران را به یک پل ارتباطی طبیعی و کریدور حیاتی بین شرق و غرب اوراسیا تبدیل کرده است
این عضو هیأت علمی دانشگاه زنجان نقش ایران در امنیت و اقتصاد اوراسیا تعیینکننده دانست و تصریح کرد: حفظ یا تضعیف آن، تأثیر راهبردی عمیقی بر قدرتهای منطقهای و جهانی دارد. در کنار این ویژگیها، ایران از طریق عضویت و همکاری در نهادهای چندجانبه، به طور فعال در شکلدهی به معماری اوراسیا مشارکت میکند.
وی به مهمترین محورهای نقشآفرینی ایران در این موضوع اشاره کرد و افزود: عضویت کامل ایران (۲۰۲۳) نقطه عطف دیپلماسی«نگاه به شرق» است. ایران این سازمان را بستری برای امنیت جمعی منطقهای میداند و اهداف این سازمان در مبارزه با تروریسم و افراط گرایی با منافع ملی ایران همخوانی دارد.
رحمانی به کریدور ترانزیت بینالمللی شمال - جنوب (INSTC) اشاره کرد و یادآور شد: این کریدور که هند را از طریق ایران به روسیه و اروپا وصل میکند، ستون فقرات راهبرد اقتصادی ایران در اوراسیاست. ایران در قلب این مسیر قرار دارد و با تقویت آن، جایگاه خود را به عنوان مرکز لجستیکی تثبیت و امنیت اقتصادی خود را افزایش میدهد.
وی به ابتکار «یک کمربند، یک جاده» چین (BRI) اشاره کرد و یادآور شد: موقعیت ایران، آن را به شریک اجتنابناپذیر این پروژه عظیم ارتباطی تبدیل کرده است. ایران میتواند نقش محوری در کریدور مرکزی آن ایفا کند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه زنجان خاطرنشان کرد: همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) و پیوستن به گروه بریکس (BRICS) نیز ابزارهایی برای ادغام ایران در اقتصاد غیرغربی و افزایش مقاومت در برابر تحریمها هستند.
وی با تأکید بر اینکه در این مسیر پیامدها و چالشهایی پیش روی ایران قرار دارد، تصریح کرد: این نقشآفرینی به ایران کمک میکند تا بازدارندگی و امنیت خود را از طریق توسعه اقتصادی و ایجاد وابستگی متقابل با همسایگان تقویت کند و از انزوای راهبردی بکاهد.
رحمانی توضیح داد: رقابت قدرتهای بزرگ (آمریکا، چین، روسیه) در اوراسیا، رقابتهای منطقهای (با ترکیه و عربستان سعودی)، محدودیتهای ناشی از تحریمها که میتواند سرمایهگذاری در پروژهها را تحت تأثیر قرار دهد.
وی عنوان کرد: جایگاه ایران در معماری امنیتی اوراسیا، برآیندی از ظرفیتهای عینی جغرافیایی و تاریخی از یک سو، و محدودیتهای ناشی از چالشهای داخلی و رقابتهای خارجی از سوی دیگر است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه زنجان با بیان اینکه ایران با بهرهگیری از موقعیت ژئواستراتژیک منحصر به فرد خود، در حال تثبیت جایگاهی به عنوان پل امنیتی - اقتصادی اوراسیا است، افزود: استراتژی این کشور، تلفیقی هوشمندانه از عضویت در نهادهای امنیتی جمعی (مانند سازمان همکاری شانگهای)، پیشبرد پروژههای کلان ارتباطی (مانند کریدور بینالمللی شمال-جنوب) و دیپلماسی چندجانبه برای ایجاد یک محیط امنیتی چندقطبی است.
وی اظهار داشت: عضویت در نهادهایی مانند سازمان همکاری شانگهای پنجرهای جدید به سوی شرق گشوده و فرصتی بینظیر برای تثبیت ایران به عنوان «قلمرو امن» و «کریدور توسعه» در قلب اوراسیا فراهم کرده است، بهرهبرداری کامل از این فرصت مستلزم عبور از گذرگاه دشوار اصلاحات داخلی و مدیریت هوشمندانه رقابتهای منطقهای است.
رحمانی توضیح داد: آینده این نقشآفرینی به میزانی که ایران بتواند بر مبنای منافع ملی، میان توانمندیهای بیرونی و الزامات درونی توازن ایجاد کند، گره خواهد خورد.
امنیتسازی ایران در رزمایش شانگهای
اکرم پورملائی در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: همکاریهای نظامی و امنیتی ایران با سازمان همکاری شانگهای در سالهای اخیر وارد مرحلهای تازه شده که نشان میدهد تهران نهتنها عضو سیاسی این ساختار است، بلکه به یکی از بازیگران عملیاتی و اثرگذار امنیت منطقهای تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه شانگهای که مجموعهای از قدرتهای بزرگ آسیایی مانند چین، روسیه، هند، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی را در بر میگیرد، افزود: در دو دهه گذشته به بستری کلیدی برای مدیریت تهدیدات مشترک، توسعه همکاریهای دفاعی و شکلدهی به معماری امنیتی اوراسیا بدل شده است.
این کارشناس حوزه سیاسی و بینالملل با تأکید بر اینکه درهمین راستا، میزبانی اخیر ایران از رزمایش مشترک شانگهای نقطه عطفی مهم به شمار میرود، تصریح کرد: این رزمایش با سناریوهایی چون مقابله با تروریسم سازمانیافته، حفاظت از زیرساختهای انرژی، مدیریت تهدیدات سایبری، کنترل مرزهای گسترده و تأمین امنیت حملونقل دریایی برگزار می شود؛ حوزههایی که همگی با امنیت کریدورهای حیاتی ایران پیوند مستقیم دارند.
وی خاطرنشان کرد: پذیرش میزبانی ایران از سوی اعضای شانگهای نشان میدهد که تهران بهعنوان یک میزبان قابل اتکا و دارای ظرفیت فرماندهی، لجستیک و هماهنگی چندجانبه شناخته شده است.
پورملایی عنوان کرد: جایگاه ژئوپلیتیکی ایران در اتصال خلیج فارس، آسیای مرکزی، قفقاز و مسیرهای شرق - غرب و شمال - جنوب سبب شده امنیت مسیرهای ترانزیتی نهتنها یک ضرورت داخلی، بلکه بخشی از امنیت جمعی منطقه باشد.
وی با اشاره به اینکه رزمایشهای مشترک و تبادل منظم اطلاعات امنیتی میان ایران و اعضای شانگهای موجب کاهش تهدیدات فراملی، افزایش اطمینان سرمایهگذاران و تقویت ثبات جریان کالا و خدمات میشود، یادآور شد: بهویژه در شرایطی که رقبا در تلاش برای ایجاد مسیرهای جایگزین بودهاند (مانند مسیر عبری، عربی، غربی ایمک) اما نتوانستهاند امنیت و کارآمدی لازم را تضمین کنند.
این کارشناس حوزه سیاسی و بینالملل با تأکید بر اینکه مشارکت فعال ایران در سازوکارهای عملیاتی شانگهای، از جمله میزبانی رزمایشها، نهتنها نقشی تعیینکننده در ثبات منطقه دارد، توضیح داد: این موضوع جایگاه ایران را در نظم نوظهور اوراسیایی تقویت کرده و مسیر را برای همکاریهای گستردهتر اقتصادی، انرژی و حمل و نقل هموار میسازد.
آینده نقش ایران در اوراسیا، آیندهای «برد - برد» تعریف میشود. هرچه ایران بتواند به عنوان یک کریدور امن و پایدار عمل کند، نهتنها منافع ملی خود (امنیت و توسعه اقتصادی) را تأمین میکند، بلکه به عنوان یک تسهیلگر و یکپارچهساز، نقش حیاتی در تحقق ظرفیت کامل همگرایی اوراسیا و شکلدهی به یک نظم بینالمللی چندقطبی ایفا خواهد نمود.
انتهای خبر/