صرفهجویی منابع با فناوری گلخانه هوشمند
به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گلخانه هوشمند نسل جدیدی از گلخانههاست که بر پایه فناوریهای نوین مانند سنسورها، اینترنت اشیا و سامانههای کنترل هوشمند طراحی شده است.
بیشتر بخوانید
در این گلخانهها شرایط محیطی از جمله دما، رطوبت، نور و میزان آبیاری بهصورت دقیق و لحظهای پایش و تنظیم میشود. این کار نهتنها باعث افزایش بهرهوری و بهبود کیفیت محصولات میشود، بلکه مصرف منابعی مانند آب و انرژی را نیز به شکل قابلتوجهی کاهش میدهد.
در واقع گلخانه هوشمند به کشاورزان کمک میکند با مدیریت علمی و دادهمحور، محصولاتی سالمتر و اقتصادیتر تولید کنند و همزمان پایداری محیطزیست را نیز حفظ کنند.
در این راستا خبرنگار موجرسا با منوچهر کریمی سرپرست مدیریت امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان مصاحبه ترتیب داده است که مشروح آن را مطالعه میکنید.
موجرسا: منظور از گلخانه هوشمند چه نوع گلخانهای است؟
کریمی: گلخانه هوشمند به گلخانهای گفته میشود که با استفاده از فناوریهای نوین مانند سنسورها، سیستمهای کنترل خودکار، اینترنت اشیا و نرمافزارهای مدیریتی، شرایط محیطی مورد نیاز گیاهان (دما، رطوبت، نور، میزان CO₂ و آبیاری) را بهصورت هوشمند و خودکار تنظیم و پایش میکند. هدف این نوع گلخانه افزایش بهرهوری، کاهش مصرف منابع آب و انرژی، و بهبود کیفیت و کمیت محصولات کشاورزی است.
موجرسا: درباره هوشمندسازی گلخانهها چه اقداماتی انجام شده است؟
کریمی: طرح هوشمندسازی واحدهای گلخانهای استان زنجان از سال ۱۴۰۲ با همکاری ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات آغاز شده و به عنوان یکی از برنامههای مهم در حوزه توسعه کشاورزی نوین در دستور کار قرار گرفته است.
در این طرح که تاکنون در سطحی بیش از ۴ هزار مترمربع از گلخانههای شهرستان زنجان اجرا شده، تلاش میشود تا با بهرهگیری از فناوریهای نوین، مدیریت منابع و نهادهها به شکلی دقیقتر و کارآمدتر صورت گیرد و هدف اصلی این طرح ارتقاء بهرهوری و بهبود کیفیت محصولات گلخانهای است.
با استفاده از تجهیزات هوشمند و سامانههای مبتنی بر فناوری اطلاعات، امکان پایش مستمر دما، رطوبت، نور و سایر شرایط محیطی فراهم میشود و این موضوع باعث کاهش مصرف آب، کود و انرژی و در عین حال افزایش بازدهی تولید خواهد شد.
اجرای چنین طرحهایی نقش مهمی در توسعه پایدار بخش کشاورزی دارد، زیرا ضمن کاهش هزینههای تولید، موجب بهبود عملکرد و افزایش درآمد بهرهبرداران نیز میشود. از سوی دیگر، هوشمندسازی گلخانهها زمینهای برای حرکت به سمت کشاورزی دیجیتال فراهم کرده و به ایجاد اشتغال و استفاده از دانش روز در استان کمک خواهد کرد.
موجرسا: استان زنجان چگونه میتواند الگویی برای ساير شهرها در راستای گلخانه هوشمند باشد؟
کریمی: استان زنجان با توجه به ظرفیت بالای خود در حوزه تولیدات گلخانهای، میتواند با ادامه این روند، الگویی برای سایر مناطق کشور باشد. حمایت دستگاههای اجرایی و مشارکت کشاورزان در توسعه این طرح، گامی مؤثر در جهت تحقق کشاورزی هوشمند و افزایش امنیت غذایی خواهد بود. در مجموع، طرح هوشمندسازی گلخانهها را میتوان تلاشی جدی برای تلفیق علم، فناوری و کشاورزی در مسیر بهرهوری و توسعه پایدار دانست.
موجرسا: از تجهیزات هوشمند در گلخانههای استان در کدام بخش ها استفاده میشود؟
کریمی: از سامانهها و تجهیزات هوشمند برای پایش و کنترل شرایط محیطی همچون دما، رطوبت، شدت نور و میزان آبیاری استفاده میشود. این قابلیت به گلخانهداران کمک میکند تا با دادههای دقیق و لحظهای، تصمیمهای بهتری در زمینه مصرف آب، کود و انرژی بگیرند و از هدررفت منابع جلوگیری کنند. کاهش مصرف نهادهها علاوه بر صرفهجویی اقتصادی، به حفاظت از محیطزیست و افزایش پایداری تولیدات کشاورزی نیز منجر میشود.
موجرسا: با هوشمندسازی گلخانهها چه اهدافی پیگیری میشود؟
کریمی: یکی از اهداف مهم این طرح، افزایش کیفیت و کمیت محصولات گلخانهای است. استفاده از فناوریهای هوشمند موجب میشود گیاهان در شرایط مطلوب رشد کرده و محصولات باکیفیتتری روانه بازار شوند. این امر نه تنها به ارتقاء جایگاه تولیدکنندگان در بازار داخلی کمک میکند بلکه میتواند زمینه صادرات و رقابت در عرصه بینالمللی را نیز فراهم سازد و اجرای این طرح در زنجان میتواند الگویی برای سایر استانها باشد.
تلفیق دانش روز و تجربه کشاورزان محلی در کنار حمایت دستگاههای اجرایی، زمینهساز تحقق کشاورزی هوشمند در کشور خواهد شد. تداوم این روند، ضمن ایجاد اشتغال پایدار و افزایش درآمد بهرهبرداران، نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی و حرکت به سوی توسعه پایدار ایفا میکند.
موجرسا: سطح زیرکشت و میزان تولید گلخانههای در سطح استان به چه صورت است؟
کریمی: در حال حاضر اطلاعات دقیقی در منابع در دسترس نبود که میزان دقیق صادرات محصولات گلخانهای استان زنجان را بیان اما میتوان بر اساس دادههای موجود و روند کلی صادرات استان، یک تصویر تقریبی ارائه داد.
موجرسا: مسیر صادرات محصولات گلخانهای استان چگونه است؟
کریمی: محصولات گلخانهای قابل صادرات در استان شامل توت فرنگی، گوجهفرنگی، فلفل دلمهای رنگی و موارد مشابهاند.
این محصولات عمدتاً پس از برداشت و بستهبندی، به پایانههای صادراتی اصفهان و آستارا منتقل میشوند، و از آنجا به کشورهای حوزه خلیجفارس و روسیه صادر میشوند.
با توجه به اینکه کل مقدار تولید گلخانهای استان در سال ۱۴۰۳ بالغ بر ۱۳۵ هزار تن بوده است، اگر حتی بخشی از این تولید به صادرات اختصاص یافته باشد، میتوان حدس زد که صادرات محصولات گلخانهای زنجان عددی در مقیاس چند هزار تن باشد، و ارزش آن نیز ممکن است بر پایه قیمتهای صادراتی محصولات مانند گوجهفرنگی، فلفل دلمهای رنگی و توت فرنگی، در طیف میلیونها دلار برآورد شود.
موجرسا: برای راهاندازی یک گلخانه، چه مقدار زمین مورد نیاز است؟
کریمی: احداث گلخانههای تجاری و اقتصادی به عنوان یکی از روشهای مدرن توسعه کشاورزی، نیازمند رعایت استانداردهایی در زمینه مساحت و سرمایهگذاری اولیه است. بر اساس ضوابط موجود، حداقل مساحت یک گلخانه تجاری باید ۳ هزار مترمربع باشد تا بتواند از نظر اقتصادی توجیهپذیر باش
.
موجرسا: زمین برای داشتن گلخانهای هوشمند چقدر است؟
کریمی: برای احداث چنین گلخانهای، زمینی با مساحت حداقل ۵ هزار مترمربع مورد نیاز است تا علاوه بر فضای کشت، امکان ایجاد زیرساختهایی مانند راه دسترسی، فضای خدماتی، انبار و تأسیسات نیز فراهم شود.
موجرسا: برآورد هزینه اولیه برای احداث گلخانه چقدر است؟
کریمی: در مورد هزینههای اولیه، برآوردها نشان میدهد که برای احداث هر مترمربع گلخانه معمولی با طرح فائو و پوشش پلیاتیلن، حداقل ۳ میلیون تومان سرمایهگذاری لازم است. بنابراین برای یک گلخانه ۳ هزار مترمربعی، سرمایهای در حدود ۹ میلیارد تومان مورد نیاز خواهد بود. البته این رقم حداقل هزینه است و بسته به نوع سازه و تجهیزات میتواند به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند.
موجرسا: چه عواملی در تعیین ساخت و راهاندازی گلخانه مهم بوده و نقش مهم دارد؟
کریمی: عوامل متعددی در تعیین هزینه ساخت و راهاندازی گلخانه نقش دارند. نوع سازه گلخانه (سبک یا سنگین، تمام فلزی یا ترکیبی)، نوع پوشش (شیشهای، پلیکربنات یا نایلونی) و تجهیزات مورد استفاده همچون سیستمهای گرمایشی، سرمایشی، تهویه، آبیاری قطرهای یا مهپاش، همگی تأثیر مستقیمی بر میزان هزینهها دارند. علاوه بر این، انتخاب نوع بستر کشت نیز اهمیت دارد؛ کشت خاکی نسبت به کشت هیدروپونیک هزینه کمتری نیاز دارد، اما کشت هیدروپونیک از نظر بهرهوری و کنترل شرایط رشد محصول، مزایای بیشتری به همراه دارد.
از دیگر عوامل اثرگذار میتوان به نوع محصول مدنظر برای کشت اشاره کرد، چرا که محصولاتی مانند توتفرنگی، فلفل دلمهای رنگی یا خیار نیاز به تجهیزات متفاوتی برای کنترل شرایط محیطی دارند. همچنین فاصله زمین گلخانه تا خطوط گاز، برق و آب نیز در میزان سرمایهگذاری مؤثر است؛ هرچه این زیرساختها دورتر باشند، هزینه تأمین و انتقال آنها افزایش خواهد یافت.
موجرسا: در احداث گلخانه منابع مالی چقدر اهمیت دارد؟
کریمی: یکی از نکات مهم در اجرای چنین طرحهایی، تأمین منابع مالی است. معمولاً حدود ۸۰ درصد از سرمایه مورد نیاز از طریق تسهیلات بانکی و حمایتهای مالی دستگاههای متولی تأمین میشود و مابقی توسط سرمایهگذار یا بهرهبردار گلخانه پرداخت خواهد شد. این امر موجب میشود تا کشاورزان و سرمایهگذاران علاقهمند به ورود به بخش گلخانهای، امکان شروع فعالیت را داشته باشند و فشار کمتری از نظر مالی متحمل شوند.
تأمین این میزان سرمایهگذاری با هدف ایجاد واحدهای گلخانهای، در نهایت به افزایش بهرهوری بخش کشاورزی، مدیریت بهتر منابع آب و خاک، و تولید محصولات با کیفیتتر منجر خواهد شد. علاوه بر این، استفاده از فناوریهای نوین در گلخانهها سبب میشود تولیدکنندگان بتوانند محصولات خود را در تمام طول سال عرضه کنند و از نوسانات فصلی بازار در امان بمانند و اگرچه احداث یک گلخانه ۳ هزار متری نیازمند سرمایه اولیه نسبتاً بالایی است، اما با توجه به بازدهی مناسب این واحدها، امکان بازگشت سرمایه در مدت زمان معقول وجود دارد.
موجرسا: بهرمندی از تسهیلات بانکی در احداث گلخانه چقدر مهم است؟
کریمی: بهرهمندی از تسهیلات بانکی و برنامههای حمایتی دولت، ریسک سرمایهگذاری در این حوزه را کاهش داده و کشاورزان را به توسعه گلخانهها ترغیب میکند.
موجرسا: چه عواملی در تعیین هزینه ساخت و راهاندازی گلخانه مؤثر هستند؟
کریمی: هزینه ساخت و راهاندازی گلخانه تحت تأثیر مجموعهای از عوامل فنی و زیرساختی قرار دارد که هر کدام میتوانند در افزایش یا کاهش میزان سرمایهگذاری اولیه نقش مهمی ایفا کنند.
موجرسا: در سازه گلخانهای چه شاخصههایی مهم هستند؟
کریمی: در مرحله نخست، نوع سازه گلخانه اهمیت زیادی دارد بهعنوان مثال، سازههای فلزی با استحکام بالا یا سازههای مجهز به سیستمهای مدرن، هزینه بیشتری نسبت به سازههای سبک خواهند داشت.
موجرسا: هر پوشش گلخانه به چه منظور ساخته میشود؟
کریمی: نوع پوشش گلخانه نیز یکی دیگر از عوامل تعیینکننده است. پوششهای شیشهای یا پلیکربنات از نظر دوام و کارایی در کنترل شرایط محیطی برتری دارند، اما در مقایسه با پوششهای نایلونی هزینه بسیار بالاتری دارند.
موجرسا: انتخاب تجهیزات چه تأثیری بر هزینه احداث گلخانه هوشمند دارد؟
کریمی: انتخاب تجهیزات نیز تأثیر مستقیم بر هزینهها میگذارد؛ تجهیزاتی مانند سیستمهای گرمایشی، سرمایشی، تهویه، آبیاری تحت فشار یا سیستمهای هوشمند کنترل شرایط محیطی، بسته به سطح تکنولوژی و کیفیت، قیمتهای متفاوتی دارند.
از سوی دیگر، نوع بستر کشت نیز در برآورد هزینهها اثرگذار است. کشت خاکی نسبت به کشت هیدروپونیک هزینه کمتری دارد، اما سیستم هیدروپونیک بهدلیل بهرهوری بالا و کنترل بهتر رشد گیاه، سرمایهگذاری بیشتری میطلبد.
علاوه بر این، فاصله زمین گلخانه تا خطوط گاز، برق و آب نیز نقش کلیدی دارد، زیرا در صورت دور بودن زیرساختها، هزینه انتقال و تأمین آنها به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت.
تمامی این عوامل باید به صورت دقیق بررسی شوند تا برآوردی واقعبینانه از هزینه ساخت گلخانه به دست آید.
موجرسا: صرفهجویی منابع با فناوری گلخانه هوشمند به چه صورت است؟
کریمی: استفاده از فناوریهای هوشمند در گلخانهها، میتوان مصرف آب، انرژی و کود را به شکل چشمگیری کاهش داد و در عین حال بهرهوری و کیفیت محصولات را افزایش داد. این رویکرد، کشاورزی پایدار و اقتصادیتری را برای بهرهبرداران فراهم میکند.
انتهای خبر/