رج مشکلات بر دار فرشبافان زنجانی
به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ فرش دستبافت زنجان، نه تنها یک دستاورد هنری برجسته، بلکه نمادی از هویت و تاریخ غنی این استان در شمال غرب ایران است.
بیشتر بخوانید
این صنعت دیرینه، سالهاست که با فرهنگ مردم زنجان عجین شده است؛ بهطوریکه صدای کوبیدن شانه بر تار و پود فرش، به مثابه موسیقی متن زندگی بسیاری از خانوادهها و نشانهای از تداوم این هنر اصیل ایرانی در کوچه پس کوچههای شهر و روستا طنینانداز است.
با وجود فراز و نشیبهای فراوان و بیمهریهای اقتصادی، این هنر همچنان سرزنده به حیات خود ادامه میدهد و شهرت جهانیاش بر اساس کیفیت بیهمتا و زیبایی منحصربهفردش استوار است.
فرش زنجان به دلیل استحکام بافت و کیفیت مواد اولیه مورد استفاده، جایگاهی ویژه در بازار جهانی دارد ترکیب رنگی غالب در این فرشها روشن، پخته و چشمنواز است که جلوهای خاص به محیط میبخشد.
چله (زیرساخت) این فرشها معمولاً از جنس پنبه یا مخلوط پنبه و پشم است، در حالی که پرزها اغلب از پشم مرغوب تهیه میشوند.
رنگهای مورد استفاده، بهخصوص قرمز تیره، قهوهای غنی و آبیهای روشن، با دقت و مهارت از مواد گیاهی به دست میآیند.
از لحاظ طرح و نقش، فرش زنجان دارای تنوع چشمگیری است طرحهای هندسی در میان بافندگان این منطقه رواج بیشتری دارند.
برخی از طرحهای شاخص و مشهور آن عبارتند از فرش بیدگینه، قولتوق، بومی روستایی (که اغلب تماماً با پشم بافته میشود) و همچنین طرحهای کلاسیکتر مانند شاه عباسی، خشتی، لچک ترنج، محرمات و گنبدی (که در نمونههای ابریشمی دیده میشوند) این تنوع، گواهی بر عمق دانش هنری بافندگان زنجانی است.
فرش دستباف نقشی حیاتی در اقتصاد منطقهای زنجان ایفا میکند این صنعت یکی از مهمترین بخشهای تولید غیرنفتی محسوب شده و یک اکوسیستم شغلی کامل را شکل داده است، از دامداری و تأمین پشم، تا رنگرزی، طراحی نقشه و صادرات.
مهمترین دستاورد اقتصادی این صنعت، نقش آن در اشتغالزایی خرد است فرشبافی بهطور ویژه بهعنوان منبع درآمدی پایدار برای بانوان روستایی و ساکنین مناطق کمبرخوردار عمل کرده و در بسیاری از موارد، استقلال مالی زنان و بقای اقتصاد خانوار را تضمین کرده است.
علاوه بر این، صادرات فرش دستباف، منبعی ارزآور و درآمدزا برای استان و کشور محسوب میشود، با وجود جایگاه هنری و اهمیت اقتصادی، بافندگان زنجانی با مجموعهای از مشکلات ساختاری دست و پنجه نرم میکنند
یکی از موانع اساسی، نبود امنیت شغلی است بسیاری از بافندگان فاقد پوشش بیمهای کامل و تضمینهای شغلی هستند که این امر، آسیبپذیری آنها را در برابر نوسانات بازار افزایش میدهد.
کمبود مواد اولیه با کیفیت، بهروز نبودن طرحها متناسب با سلیقه روز بازار جهانی و نیز مشکلات ساختاری در امر صادرات (مانند فروش محصولات استان در گمرکات شهرهای دیگر) مزید بر علت است، رقابت با فرش ماشینی ارزانقیمت نیز فشار مضاعفی بر این صنعت وارد کرده است.
در نهایت، حفظ این میراث هنری و تضمین معیشت بافندگان نیازمند یک رویکرد حمایتی جامع، تسهیل صادرات مستقیم و ایجاد سازوکارهای بیمهای کارآمد است تا این هنر اصیل بتواند همچنان موتور محرک اقتصاد محلی باقی بماند.
فعالیت بیش از ۲۶ هزار فرشباف در زنجان
محسن عبدی، سرپرست اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت استان زنجان در گفتگو با خبرنگار خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا» گفت: صنعت فرش دستبافت استان زنجان، علیرغم پیشینه غنی و نیروی کار ماهر، با چالشهای متعددی رو به رو است که نیازمند توجه و اقدامات عاجل است.
وی با بیان اینکه در حال حاضر، صادرات این هنر ارزشمند عمدتاً به صورت چمدانی و در مقیاس محدود صورت میگیرد، عنوان کرد: این امر توان رقابتی فرش زنجان را در بازارهای جهانی کاهش داده است.
سرپرست اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت استان زنجان تصریح کرد: رقابت با فرشهای پاکستانی و هندی که توانستهاند سهم قابلتوجهی از بازارهای جهانی را از آن خود کنند و همچنین تحریمهای اقتصادی علیه ایران، از موانع اصلی در مسیر توسعه صادرات فرش زنجان به بازارهای سنتی مانند چین، ژاپن و فرانسه محسوب میشود.
وی با تاکید بر اینکه در خصوص نیروی کار، آمارها نشان میدهد که حدود ۲۶ هزار و ۳۰۰ بافنده تمام وقت، وجود دارد، اظهار داشت: ۱۰ هزار و ۲۵۰ نفر بافنده نیمه وقت در استان زنجان فعال هستند.
عبدی خاطرنشان کرد: با این حال، این صنعت با مشکلاتی چون عرضه مواد اولیه با کیفیت پایین، عدم اختصاص اعتبارات کافی دولتی برای بیمه قالیبافان و شاغلان صنایع دستی و نبود واحدهای تولید مواد اولیه در داخل استان دست و پنجه نرم میکند.
وی تصریح کرد: رکود حاکم بر بازار ناشی از تحریمها، کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان و کمبود اعتبار برای پرداخت تسهیلات سرمایه ثابت و در گردش به تولیدکنندگان، بر وخامت اوضاع افزوده است.
سرپرست اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت استان زنجان گفت: همچنین، افزایش قیمت تمام شده تولیدات به دلیل گرانی مواد اولیه و دستمزد و کاهش استقبال نسل جوان از حرفه فرشبافی به دلیل دستمزد پایین و نگاه منفی جامعه به این شغل بهعنوان سخت و زیانآور، از دیگر معضلات پیشرو است.
وی با اشاره به اینکه برای حل این مشکلات و احیای رونق صنعت فرش دستبافت زنجان، اقدامات متعددی باید صورت گیرد، افزود: تدوین استانداردهای اجباری برای مواد اولیه و برخورد قاطع با واحدهای عرضه کننده مواد نامرغوب، با همکاری نهادهای ذیربط، امری ضروری است.
عبدی اظهار داشت: همچنین، ارائه تسهیلات کمبهره برای واحدهای صنفی تأمینکننده مواد اولیه باکیفیت و افزایش اعتبار دولتی برای اجرای قانون بیمه قالیبافان و شاغلان صنایع دستی، میتواند گامهای موثری در جهت حمایت از این قشر باشد.
وی با اشاره به اینکه تحریک بازارهای داخلی از طریق ارائه تسهیلات ارزانقیمت به خریداران فرش دستبافت، و همچنین تأمین اعتبار برای پرداخت تسهیلات به تولیدکنندگان، به رونق تولید و فروش کمک شایانی خواهد کرد، بیان کرد: علاوه بر این، اختصاص اعتبارات استانی برای برگزاری دورههای آموزشی تخصصی در حوزه فرش دستباف، ضمن ارتقاء مهارت بافندگان، به حفظ و ترویج این هنر اصیل کمک خواهد کرد.
سرپرست اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت استان زنجان اضافه کرد: توجه ویژه به اعتبار مشاغل خانگی و هدایت آنها به سمت فرشبافان متقاضی، میتواند راهگشای بسیاری از مشکلات این حوزه باشد.
مشکلات متعدد مقابل فرشبافان زنجانی
ناصر باباخانی، رئیس اتحادیه فرش دستبافت روستایی استان زنجان در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا» گفت: فرش دستبافت زنجان، نه تنها یک محصول هنری و صنعتی برجسته، بلکه عنصری حیاتی در تکمیل چرخه اقتصادی استان، خصوصاً برای مشاغل مکمل کشاورزی دامداری و معیشت حاشیهنشینان است.
وی با بیان اینکه این هنر که از ابعاد درآمدزایی، اشتغالزایی و جنبههای فرهنگی اهمیت ویژهای برخوردار است، اظهار داشت: فرشبافی در سالهای اخیر با چالشهای متعددی رو به رو شده است.
رئیس اتحادیه فرش دستبافت روستایی استان زنجان تصریح کرد: یکی از نگرانکنندهترین مسائل، کاهش چشمگیر تعداد فرشبافان در استان زنجان است.
وی با بیان اینکه آمارها از کاهش حدود ۶۰ درصدی نیروی کار در این بخش حکایت دارد، عنوان کرد: بهطوری که تعداد بافندگان از حدود ۶۰ هزار نفر به ۳۰ هزار نفر کاهش یافته است.
باباخانی تصریح کرد: این افت، ریشه در عواملی چون تحریمهای اقتصادی، بیثباتی بازار و سیاستهای داخلی مانند پیمان ارزی دارد که صادرات فرش، از جمله فرشهای نفیس ابریشم و ماهی ویترین، را به شدت تحت تأثیر قرار داده و راه را برای رقبا هموار ساخته است.
وی ابراز کرد: مشکلات حوزه بیمه فرشبافان همچنان لاینحل باقی مانده است بسیاری از بافندگان که علاقهمند به ادامه این حرفه هستند، به دلیل نبود پوشش بیمهای کافی، با دغدغههای جدی رو به رو هستند.
رئیس اتحادیه فرش دستبافت روستایی استان زنجان تصریح کرد: عدم پذیرش بافندگان توسط تامین اجتماعی و ارائه آمار نقدی به جای پوشش بیمهای، بر این مشکلات افزوده است.
وی با تاکید بر اینکه علاوه بر این، تسهیلات و وامهای تخصیص یافته به این شغل، که هم هنر است و صنعت و هم شغل خانگی، بسیار ناچیز بوده و پاسخگوی نیازهای تولیدکنندگان، اعم از متمرکز و غیرمتمرکز، نیست، افزود: وامهای کلان مورد نیاز کارگاهها که مبالغ بالایی نیاز است به سختی و با مقادیر اندک پرداخت میشود.
باباخانی با اشاره به اینکه با وجود مشکلات فراوان، امید به آینده همچنان پابرجاست، گفت: دولت میتواند با برگزاری نمایشگاههای داخلی و خارجی، برنامههای تبلیغاتی هدفمند در رسانهها، و تلاش برای فرهنگسازی در میان جوانان، به احیای جایگاه فرش دستباف کمک شایانی کند.
وی تاکید کرد: این حمایتها، نه تنها به رونق اقتصادی بخش تولید کمک میکند، بلکه باعث حفظ و انتقال این هنر ارزشمند به نسلهای آینده خواهد شد.
رئیس اتحادیه فرش دستباف روستایی استان زنجان ابراز کرد: استان زنجان مهد هنرمندان و بافندگان است که هر منطقه و روستا، نقوش و سبک خاص خود را دارد.
وی با تاکید بر اینکه فرشهای بیدگینه، قلتوق علاوه بر اینکه قابل صادرات است به ثبت جهانی رسیده و نشان جغرافیایی دریافت کرده است، اظهار داشت: فرشهای ماهی هرات و ماهی بیجار که در روستاهای اطراف ماهنشان بافته میشوند، از جمله مشهورترین آثار این استان هستند.
باباخانی مطرح کرد: در روستاهایی مانند علمکندی، تختهیورد ماهنشان فرشهای ابریشم و کرک بافته میشود که بخشی از طریق تجار قم و بخشی دیگر توسط تجار محلی به بازار عرضه میشود.
وی با تاکید بر اینکه روستای تختهیورد به ویژه در تولید فرشهای مدرن و ابریشمی شهرت یافته است، گفت: بافندگان روستاهای اطراف، با استفاده از طرحهای محلی و سنتی، در کنار طرحهای مدرن، تنوع و غنای بینظیری به فرش دستباف زنجان بخشیدهاند.
بازاریابی از اصلیترین مشکلات فرشبافان
رعنا عزیزی، از فعالان حوزه فرشبافی استان زنجان، در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ به تشریح مشکلات متعددی پرداخت که هنرمندان خلاق این صنعت با آن دست و پنجه نرم میکنند.
وی با بیان اینکه فرشبافی، از دیرباز یکی از ارکان صنایع دستی زنجان بوده و امروزه مجدداً شاهد رشد گرایش به این هنر هستیم، افزود: بهویژه به دلیل ماهیت کار که به بانوان این امکان را میدهد تا در محیط خانه نیز فعال باشند.
این فعال حوزه فرشبافی خاطرنشان کرد: با این وجود، بزرگترین چالش فرشبافان، فقدان زیرساختهای لازم برای فروش و بازاریابی است.
عزیزی تأکید کرد: زحمت اصلی بافت فرش بر دوش هنرمندان است، اما سود حاصله اغلب نصیب دلالان میشود این امر سبب شده تا بسیاری از بافندگان برای تضمین دستمزد، مجبور به پذیرش کار بهصورت دستمزدی شوند تا ریسک فروش محصول نهایی را متحمل نشوند.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از موانع حیاتی، مسئله بیمه است، گفت: فرشبافان در تنگنای مالی برای واریز حق بیمه خود قرار دارند.
این فرشباف معتقد است: حمایت نهادهای دولتی در این زمینه میتواند یکی از اصلیترین مشکلات این قشر زحمتکش را مرتفع سازد علاوه بر بیمه، دسترسی به تسهیلات بانکی برای آغاز یا گسترش فعالیت نیز با سختگیریهای بیشمار بانکها در خصوص ضامن و شرایط وامگیری مواجه است که عملاً دسترسی را محدود میسازد.
وی با تاکید بر اینکه فراتر از مسائل مالی و حمایتی، نوسانات شدید قیمت مواد اولیه، هزینههای تولید را به شدت افزایش داده و فشار اقتصادی مضاعفی بر این هنرمندان وارد کرده است، اضافه کرد: فرشبافان علاوه بر چالشهای معیشتی، با مسئله جدیتری رو به رو هستند.
عزیزی تصریح کرد: این مشکل حفظ اصالت هنر سنتی در برابر هجوم مشاغل مدرن است.
وی با تاکید بر اینکه تمایل جوانان به یادگیری این هنر ارزشمند کاهش یافته و نگرانیهایی در مورد انتقال دانش و تجربیات نسلی به وجود آمده است، گفت: فرشبافی نه تنها یک صنعت زیباست، بلکه عاملی مهم برای معرفی استان زنجان در سطح ملی و بینالمللی و همچنین زمینهساز اشتغالزایی گسترده و ارزآوری است که امید است با حل مشکلات این حوزه شاهد افزایش تولیدات و صادرات باشیم.
فرش دستبافت زنجان، با تنوع طرحها و نقشهای بینظیرش، نه تنها نمادی از عمق دانش هنری منطقه است، بلکه نقشی حیاتی در اقتصاد محلی ایفا میکند این صنعت با ایجاد اشتغال خرد، بهویژه برای بانوان روستایی، و تأمین منبع درآمد ارزی از طریق صادرات، به موتور محرک اقتصاد استان تبدیل شده است.
با این حال، چالشهای ساختاری چون ناعدالتی در توزیع ارزشافزوده، فقدان امنیت شغلی و بیمه، کمبود مواد اولیه باکیفیت، و مشکلات صادراتی، آینده این هنر اصیل را تهدید میکند.
برای حفظ این میراث گرانبها و تضمین معیشت بافندگان، نیازمند رویکردی حمایتی جامع، تسهیل صادرات مستقیم و ایجاد ساز و کارهای بیمهای کارآمد هستیم.
انتهای خبر/