به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ طرح «جوانی جمعیت و حمایت از خانواده» با هدف افزایش نرخ باروری و مقابله با روند پیری جمعیت در کشور اجرا شد، اما در استان زنجان با وجود تخصیص بودجه و پیشبینی تسهیلات مختلف، چالشهای متعددی در مسیر اجرای مؤثر آن دیده میشود. مهمترین مانع را باید در شرایط اقتصادی و معیشتی جست و جو کرد.
بیشتر بخوانید
طی سالهای اخیر قیمت مسکن و اجارهبها در زنجان رشد قابل توجهی داشته و این موضوع قدرت برنامهریزی بلندمدت را از زوجهای جوان گرفته است. بسیاری از جوانان حتی پس از ازدواج نیز توانایی تأمین مسکن مستقل ندارند و ناچار به سکونت در خانههای کوچک یا زندگی مشترک با خانواده هستند. در چنین شرایطی، مشوقهای مالی فرزندآوری اثرگذاری محدودی دارد، زیرا دغدغه اصلی همچنان تأمین سرپناه و ثبات اقتصادی است.
از سوی دیگر بخش قابل توجهی از اشتغال استان در حوزههای غیررسمی، فصلی یا کمدرآمد متمرکز است و امنیت شغلی پایینی دارد. زوجهای جوان در مواجهه با این بیثباتی اقتصادی، ترجیح میدهند تصمیم فرزندآوری را به تعویق بیندازند یا به یک فرزند بسنده کنند. هزینههای رو به افزایش پوشاک، مواد غذایی، خدمات درمانی و مهدکودک نیز فشار مضاعفی بر خانوادهها وارد کرده و یارانهها و حمایتهای نقدی موجود پاسخگوی این افزایش هزینه نیست.
در حوزه زیرساختهای خدماتی نیز محدودیتهایی وجود دارد. دسترسی به خدمات تخصصی ناباروری در استان محدود است و خانوادههایی که در شهرستانهای اطراف زندگی میکنند برای دریافت خدمات درمانی ناچار به طی مسافتهای طولانی هستند. این موضوع هم هزینه درمان را افزایش میدهد و هم زمان مداخله پزشکی را به تأخیر میاندازد. علاوه بر این، کمبود مهدکودکهای استاندارد و مقرونبهصرفه، بهویژه در شهرهای کوچک، سبب شده بسیاری از زنان شاغل پس از تولد فرزند از بازار کار خارج شوند.
وقتی زنان احساس کنند با فرزندآوری فرصتهای شغلی خود را از دست میدهند، طبیعی است که تمایل کمتری به داشتن فرزند دوم یا سوم داشته باشند و تغییرات فرهنگی و اجتماعی نیز نقش تعیینکنندهای در کاهش اثربخشی طرح دارد. افزایش سطح تحصیلات، تمایل به استقلال فردی و تغییر سبک زندگی باعث شده سن ازدواج افزایش یابد.
جوانان بیش از گذشته بر امنیت شغلی، پیشرفت فردی و کیفیت زندگی تأکید دارند و تشکیل خانواده را به زمانی موکول میکنند که از ثبات کافی برخوردار شوند. نگرانی از آینده تحصیلی و شغلی فرزندان نیز سبب شده خانوادهها به جای افزایش تعداد فرزندان، بر تربیت و سرمایهگذاری بیشتر روی یک یا دو فرزند تمرکز کنند. در عین حال، برنامههای فرهنگی و رسانهای در سطح استان پراکنده و کماثر بوده و نتوانستهاند تصویری امیدبخش و واقعبینانه از حمایتهای موجود ارائه دهند.
از منظر اجرایی، ناهماهنگی میان دستگاههای مسئول یکی از مشکلات جدی است. مسئولیتهای مرتبط با طرح میان چند نهاد تقسیم شده، اما سازوکار یکپارچهای برای همافزایی و پایش عملکرد وجود ندارد. اطلاعرسانی درباره تسهیلات نیز محدود و عمدتاً اداری است و بسیاری از خانوادهها از جزئیات و شرایط بهرهمندی آگاهی کافی ندارند. فرآیندهای اداری پیچیده و زمانبر برای دریافت وام یا سایر حمایتها، موجب بیاعتمادی و دلسردی متقاضیان شده است.
در کنار این مسائل، مهاجرت جوانان از روستاها و شهرهای کوچک استان به مراکز بزرگتر، ترکیب جمعیتی مناطق روستایی را به سمت سالمندی سوق داده است. کاهش جمعیت در سن ازدواج، افت تولد و تضعیف فعالیتهای اقتصادی سنتی پیامدهای مستقیم این مهاجرت است. در مجموع، تا زمانی که مشکلات اقتصادی، زیرساختی، فرهنگی و مدیریتی بهصورت هماهنگ و ریشهای برطرف نشود، اجرای کامل و موفق طرح جوانی جمعیت در زنجان با محدودیتهای جدی رو به رو خواهد بود.
نویسنده: اکرم محمدیمنفرد؛ دبیر جمعیت خاتمالاوصیا زنجان
انتهای خبر/