پنجره جمعیتی رو به بستهشدن
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ کارشناسان جمعیتشناسی هشدار میدهند روند روبهرشد افزایش سن ازدواج و فرزندآوری در ایران، بهتدریج باعث کاهش پنجره باروری و افت نرخ تولد میشود؛ وضعیتی که اگر با سیاستهای حمایتی، فرهنگی و اقتصادی جدی همراه نشود، میتواند آینده جمعیت جوان کشور را با کاهش چشمگیر رو به رو کند.
بیشتر بخوانید
در دهههای اخیر، تغییر سبک زندگی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی، و تحولات فرهنگی موجب شده سن ازدواج در جامعه ایرانی بهطور محسوسی افزایش یابد. بر اساس دادههای رسمی، میانگین سن ازدواج زنان از حدود ۲۱ سال در دهه ۱۳۶۰ به بیش از ۲۷ سال در سالهای اخیر رسیده است.
در میان مردان نیز این رقم از ۲۵ سال به بیش از ۳۰ سال افزایش یافته است. این تغییر قابلتوجه، اثر مستقیمی بر میزان باروری دارد و به گفته کارشناسان، «زمان طلایی فرزندآوری» برای بسیاری از زوجها در حال از دست رفتن است.
از دیدگاه علمی، پنجره باروری زنان معمولاً بین سنین ۲۰ تا ۳۵ سال است؛ دورهای که احتمال باروری و سلامت بارداری در بالاترین سطح قرار دارد. پس از این سن، میزان موفقیت در باروری بهطور تدریجی کاهش یافته و خطرات بارداری از جمله دیابت بارداری، فشار خون بالا و زایمان زودرس روند افزایشی دارد و همین روند، در کنار افزایش سن ازدواج، باعث گستردهتر شدن پدیده ناباروری در کشور شده است.
علاوه بر مسائل زیستی، دلایل اجتماعی و اقتصادی نیز در این روند نقش محوری دارند. افزایش هزینههای تشکیل خانواده، اشتغالناپایدار، بیثباتی اقتصادی، گسترش تحصیلات دانشگاهی بهویژه در میان زنان، و تغییر نگاه فرهنگی نسبت به مسئولیتپذیری خانواده و فرزندآوری، از مهمترین عوامل تأخیر در ازدواج محسوب میشوند.
این وضعیت در کنار محدود شدن فرصت باروری، زنگ خطری برای آینده رشد جمعیت و ترکیب سنی کشور است.
بر پایه آخرین گزارشهای مراکز مطالعات جمعیت، نرخ باروری کل ایران از بیش از ۶ فرزند به ازای هر زن در دهه ۱۳۵۰ به حدود ۱/۷ فرزند در سالهای اخیر کاهش یافته است؛ رقمی که کمتر از حد جایگزینی جمعیت (۲/۱ فرزند برای هر زن) است. این کاهش مستمر باعث حرکت تدریجی کشور بهسمت سالخوردگی جمعیت و کاهش نیروی کار در دهههای آینده میشود.
کارشناسان جمعیتشناسی تأکید دارند که «سیاستهای جامع ازدواج و فرزندآوری» باید در کنار برنامههای اقتصادی اجرایی شود؛ از جمله: تسهیل اشتغال و مسکن جوانان؛ ترویج فرهنگ ازدواج بهموقع؛ حمایتهای مالی و بیمهای از فرزندآوری؛ و دسترسی آسانتر زوجها به خدمات بهداشت باروری در سنین مطلوب.
به باور متخصصان، اگرچه افزایش سطح تحصیلات و آگاهی اجتماعی ارزشمند است، نباید با تأخیر بیشازحد در ازدواج برابر دانسته شود. تعادل میان پیشرفت فردی و تشکیل خانواده، شرط استمرار سلامت روانی جامعه و پایداری جمعیت است.
کاهش پنجره باروری و افزایش سن ازدواج، مسئلهای صرفاً خانوادگی نیست؛ بلکه تأثیری مستقیم بر آینده اقتصادی و اجتماعی کشور دارد. حفظ جوانی جمعیت ایران مستلزم سیاستگذاریهای دقیق، حمایتهای مستمر و فرهنگسازی جامع در برابر تغییرات سبک زندگی جدید است.
ادامه بیتوجهی به این روند، میتواند در دهههای آینده چهره جمعیتی ایران را بهطور بنیادی دگرگون کند؛ از جامعهای جوان و پویا، به جمعیتی سالخورده و کمتحرک اقتصادی.
نویسنده: اکرم محمدی منفرد؛ دبیر جمعیت خاتمالاوصیا زنجان.
انتهای خبر/